ШУТИС-ийн Уул уурхайн геотехникийн инженерчлэл хөтөлбөрт ABET-ийн олон улсын магадлан итгэмжлэлийн шинжээчдийн баг ажиллав
Улаанбаатар хот | 2026 оны 10 дугаар сарын 15
Шинжлэх ухаан, технологийн их сургуулийн Геологи, уул уурхайн сургуулийн Уурхайн технологийн тэнхимээс хэрэгжүүлж буй “Уул уурхайн геотехникийн инженерчлэл” бакалаврын хөтөлбөрт АНУ-д төвтэй, инженерчлэл болон технологийн боловсролын хөтөлбөрүүдийг олон улсын түвшинд магадлан итгэмжилдэг ABET байгууллагын үнэлгээний баг 2026 оны 10 дугаар сарын 11–13-ны өдрүүдэд ажиллалаа.
Энэхүү айлчлал нь хөтөлбөрийн боловсролын зорилго, суралцагчдын эзэмших мэдлэг, ур чадвар, сургалтын үр дүнгийн үнэлгээ, багшлах боловсон хүчин, лаборатори, сургалтын орчин, байгууллагын дэмжлэг болон чанарын тасралтгүй сайжруулалтын тогтолцоог олон улсын шалгуурын хүрээнд хөндлөнгөөс үнэлэх үйл явцын чухал үе шат юм.
Уул уурхайн үйлдвэрлэл технологийн хувьд улам бүр нарийн төвөгтэй болж, инженерийн шийдвэрийн үндэслэл, аюулгүй ажиллагаа, хүрээлэн буй орчны хариуцлага, өгөгдөлд суурилсан шинжилгээний ач холбогдол нэмэгдэж буй өнөө үед инженерийн боловсролын чанарыг олон улсын жишигтэй харьцуулан үнэлэх нь онцгой ач холбогдолтой.
Энэ утгаараа магадлан итгэмжлэлийн үйл явц нь нэг хөтөлбөрийн хүрээнд хязгаарлагдахгүй, их сургуулийн сургалт, судалгаа, удирдлага, чанарын баталгаажуулалтын соёлыг хөгжүүлэх өргөн хүрээний боломж юм.
Олон улсын үнэлгээний багийн айлчлал
ABET-ийн үнэлгээний багийг АНУ-ын Iowa State University-ийн профессор, инженерийн боловсролын удирдлагын чиглэлээр ажилладаг Sriram Sundararajan багийн ахлагчаар (Team Chair) удирдаж, University of Utah-ийн уул уурхайн инженерчлэлийн профессор Rajive Ganguli, хөтөлбөрийн шинжээч Robert Hall нар Program Evaluator-ийн үүрэгтэйгээр ажиллалаа.
Айлчлалын хүрээнд шинжээчдийн баг хөтөлбөрийн өөрийн үнэлгээний тайлан, сургалтын баримт бичиг, сургалтын үр дүнг хэмжсэн нотлох материал, лаборатори болон сургалтын орчны нөхцөл байдалтай танилцахын зэрэгцээ их сургуулийн удирдлага, профессор багш нар, оюутнууд болон холбогдох оролцогч талуудтай уулзалт, ярилцлага хийх ажлуудыг зохион байгуулав.
Эдгээр үйл ажиллагааны зорилго нь зөвхөн сургалтын төлөвлөгөө, баримт бичгийн бүрдлийг шалгахад бус, хөтөлбөрөөс тодорхойлсон үр дүн бодит сургалтын үйл ажиллагаанд хэрхэн хэрэгжиж, хэмжигдэж, үнэлэгдэж, цаашдын сайжруулалтад хэрхэн ашиглагдаж байгааг нотолгоонд тулгуурлан тогтооход оршдог.
ABET-ийн магадлан итгэмжлэл юуг үнэлдэг вэ?
ABET нь инженерчлэл, инженерийн технологи, тооцоолол, хэрэглээний болон байгалийн шинжлэх ухааны чиглэлийн боловсролын хөтөлбөрүүдэд чанарын хөндлөнгийн үнэлгээ хийдэг олон улсын мэргэжлийн байгууллага юм.
Инженерийн бакалаврын хөтөлбөрт хамаарах ABET-ийн ерөнхий шалгуур нь 8 үндсэн чиглэлтэй. Үүнд:
Эдгээр шалгуур нь инженерийн боловсролыг зөвхөн заасан хичээлийн тоо, агуулга, кредитээр бус, төгсөгч бодит инженерийн асуудлыг шийдвэрлэхэд шаардлагатай мэдлэг, ур чадвар, мэргэжлийн хариуцлагыг ямар түвшинд эзэмшсэн бэ гэсэн үр дүнд суурилан үнэлэх үзэл баримтлалтай.
Тухайлбал, оюутан инженерийн нарийн төвөгтэй асуудлыг математик, байгалийн болон инженерийн шинжлэх ухааны аргаар шийдвэрлэх, туршилт гүйцэтгэх, өгөгдөл шинжлэх, инженерийн шийдэл боловсруулах, багаар ажиллах, мэргэжлийн ёс зүйн шийдвэр гаргах зэрэг үр дүнг эзэмшсэн эсэхийг бодит нотолгоогоор үнэлдэг.
Магадлан итгэмжлэлийн бэлтгэл ажил гэж юу вэ?
Олон улсын магадлан итгэмжлэлд бэлтгэх нь богино хугацаанд тайлан, баримт бичиг боловсруулах төдий ажил биш юм. Энэ нь хөтөлбөрийн зорилгоос эхлэн суралцагчдын амжилт, сургалтын арга зүй, үнэлгээ, лабораторийн хүртээмж, багш нарын мэргэжлийн хөгжил, төгсөгчдийн оролцоо, ажил олгогчдын хэрэгцээ хүртэлх олон хүчин зүйлийг харилцан уялдуулсан чанарын удирдлагын үйл явц юм.
Хөтөлбөрийн өөрийн үнэлгээний тайлан (Self-Study Report) боловсруулахдаа их сургууль сургалтын үр дүн, түүнийг хэмжсэн аргачлал, үнэлгээний баримт, дүн шинжилгээ болон хэрэгжүүлсэн сайжруулалтуудаа системтэйгээр нэгтгэн, холбогдох шалгуурыг хэрхэн хангаж байгаагаа нотолдог.
Ялангуяа хичээл бүрийн суралцахуйн үр дүнг хөтөлбөрийн түвшний үр дүнтэй уялдуулан хэмжих, үнэлгээний мэдээлэлд дүн шинжилгээ хийх, түүний үндсэн дээр сургалтын агуулга, арга зүй, орчинд бодит өөрчлөлт оруулах нь чанарын тасралтгүй сайжруулалтын гол үндэс болдог.
Өөрөөр хэлбэл, чанартай боловсрол гэдэг нь алдаа дутагдал огт байхгүй гэсэн ойлголт бус, бодит нөхцөл байдлыг зөв үнэлж, сайжруулах шаардлагыг тодорхойлон, хэрэгжүүлсэн өөрчлөлтийн үр нөлөөг тогтмол нотолж чаддаг тогтолцоо юм.
Уул уурхайн геотехникийн инженерчлэлийн онцлог ба ач холбогдол
Уул уурхайн геотехникийн инженерчлэл нь чулуулгийн массивын шинж чанар, уулын даралт, уурхайн хажуу болон малталтын тогтворжилт, геотехникийн эрсдэл, инженерийн тооцоо, загварчлал, хяналт шинжилгээ зэрэг уурхайг аюулгүй, үр ашигтай ашиглахад чухал чиглэлүүдийг хамардаг.
Энэ мэргэжлийн инженерийн гаргасан шийдвэр нь уурхайн ажилтнуудын аюулгүй байдал, үйлдвэрлэлийн найдвартай ажиллагаа, эдийн засгийн үр ашиг болон байгаль орчны хариуцлагатай шууд холбогддог.
Иймээс уг хөтөлбөрийн хувьд онолын мэдлэгийг практик туршилт, инженерийн тооцоолол, өгөгдлийн шинжилгээ, бодит үйлдвэрлэлийн асуудал шийдвэрлэх чадвартай уялдуулах нь чухал юм.
Олон улсын шалгуурт суурилсан үнэлгээний үйл явц нь сургалтын үр дүнг илүү тодорхой хэмжих, лабораторийн сургалтын чанарыг сайжруулах, үйлдвэрлэлд суурилсан төгсөлтийн төсөл болон оюутны бие даасан инженерийн ажлыг үнэлэх аргачлалыг хөгжүүлэхэд чиглэсэн цаашдын ажлуудад бодит үндэслэл болж байна.
Их сургуулийн хамтын ажиллагаа, байгууллагын суралцах үйл явц
Энэхүү ажил нь Шинжлэх ухаан, технологийн их сургуулийн ректор Т.Намнан, Геологи, уул уурхайн сургуулийн захирал К.Хавалболот, Уурхайн технологийн тэнхимийн эрхлэгч Б.Улаанбаатар нарын удирдлагын түвшний зохион байгуулалт, хөтөлбөрийн өөрийн үнэлгээний ажлын хэсэг, профессор багш, захиргаа, сургалтын болон лабораторийн ажилтнууд, оюутнууд, төгсөгчид, ажил олгогчид зэрэг олон талын оролцоо, хамтын ажиллагаанд тулгуурлан хэрэгжиж байна.
Олон улсын магадлан итгэмжлэлийн үйл явцаас суралцах нэг чухал зүйл нь сургалтын чанарыг зөвхөн нэг тэнхим, нэг багш эсвэл нэг удаагийн үнэлгээний үр дүнгээр тодорхойлох боломжгүйд оршино.
Хөтөлбөрийн чанар нь сургуулийн бодлого, удирдлагын дэмжлэг, хүний нөөцийн чадавх, лабораторийн орчин, оюутны суралцах үйл ажиллагаа, үйлдвэрлэлийн байгууллагуудын оролцоо зэрэг харилцан хамааралтай олон хүчин зүйлээс бүрддэг.
Энэ хүрээнд хийгдэж буй ажлууд нь хөтөлбөрийн өөрийн үнэлгээний чадавхыг хөгжүүлэхээс гадна их сургуулийн бусад мэргэжлийн хөтөлбөрүүдэд туршлага солилцох, үр дүнд суурилсан сургалт, үнэлгээний аргачлалыг боловсронгуй болгох боломжийг бүрдүүлж байна.
Үнэлгээний дараагийн үе шат
2026 оны 10 дугаар сарын 11–13-нд зохион байгуулагдсан шинжээчдийн айлчлал нь ABET-ийн магадлан итгэмжлэлийн шийдвэр гаргах үйл явцын нэг үе шат бөгөөд магадлан итгэмжлэл олгосон эцсийн шийдвэр биш юм.
ABET-ийн албан ёсны журмын дагуу газар дээрх үнэлгээний дараа баримтын фактын алдааг залруулах долоо хоногийн хугацаа, үнэлгээний тайлангийн төсөл, түүнд байгууллагаас албан ёсны хариу өгөх хугацаа, шаардлагатай нэмэлт нотолгоог хянан хэлэлцэх зэрэг үе шат үргэлжилдэг.
Үнэлгээний багийн дүгнэлт болон хөтөлбөрөөс ирүүлсэн тайлбар, баримт нотолгоог холбогдох магадлан итгэмжлэлийн комисс авч үзсэний үндсэн дээр эцсийн шийдвэр гаргадаг. Иймд тус хөтөлбөрийн магадлан итгэмжлэлийн эцсийн үр дүнг ABET-ийн албан ёсны шийдвэр гарсны дараа мэдээлэх болно.
Харин энэ хугацаанд үнэлгээний явцад тодорхойлогдсон сайжруулалтын асуудлуудыг системтэй шийдвэрлэх, тэдгээрийн хэрэгжилтийг бодит нотолгоогоор баталгаажуулах ажил үргэлжилнэ.
Магадлан итгэмжлэлийн үнэлгээний үнэ цэн нь эцсийн шийдвэрээс гадна хөтөлбөр өөрийн чанарыг бодитой үнэлж, давуу талаа бататган, сайжруулах шаардлагатай асуудлуудаа тодорхойлж, тэдгээрийг шийдвэрлэх тогтолцоогоо хөгжүүлж байгаад оршино.
Чанарын соёл бол урт хугацааны хамтын үр дүн
Шинжлэх ухаан, технологийн их сургуулийн Уул уурхайн геотехникийн инженерчлэл хөтөлбөрийн олон улсын магадлан итгэмжлэлийн үйл явц нь инженерийн боловсролын чанар, хариуцлага, ил тод байдал, тасралтгүй сайжруулалтын зарчмыг байгууллагын өдөр тутмын үйл ажиллагаанд улам гүнзгий төлөвшүүлэх чухал туршлага болж байна.
Энэ үйл явцад оролцож буй багш, судлаач, оюутан, төгсөгч, ажил олгогч, удирдлага, захиргаа болон сургалтын дэмжих нэгжүүдийн хамтын оролцоо нь чанарын тогтолцоог урт хугацаанд тогтвортой хөгжүүлэх үндсэн нөхцөл юм.
Бидний зорилго бол зөвхөн олон улсын магадлан итгэмжлэлийн үнэлгээнд хамрагдах бус, уул уурхайн үйлдвэрлэлийн аюулгүй байдал, тогтвортой хөгжил, инженерийн мэргэжлийн хариуцлагад бодит хувь нэмэр оруулах чадвартай мэргэжилтэн бэлтгэх сургалтын чанарыг тасралтгүй сайжруулах явдал юм.
Энэхүү үйл явцын хүрээнд хуримтлуулсан мэдлэг, туршлага, хамтын ажиллагаа нь ШУТИС-ийн инженерийн боловсролын цаашдын хөгжилд үнэ цэнтэй хувь нэмэр оруулна гэдэгт итгэлтэй байна.
Доктор Б.Улаанбаатар
Шинжлэх ухаан, технологийн их сургууль
Геологи, уул уурхайн сургууль
Уурхайн технологийн тэнхимийн эрхлэгч
2026 оны 10 дугаар сарын 15
Инженерийн боловсролын чанарыг олон улсын түвшинд үнэлүүлэх нэгэн чухал үе шат хэрэгжлээ
“Соёлын өвийн хадгалалт хамгаалалтын өнөөгийн байдал ба чиг хандлага” VI симпозиум ШУТИС-д болж байна
ШУТИС-ийн ХШУС-ийн хамтын ажиллагааны хүрээнд БНХАУ-ын Нанжины Аж Үйлдвэрийн Их Сургуулийн профессоруудын айлчлал
Монгол улс, БНАСАУ-ын дипломат харилцаа тогтоосны 78 жил, Солонгосын Хөдөлмөрийн Нам байгуулагдсаны 81 жилийн ойд зориулсан уулзалт, ярилцлага ШУТИС-д боллоо
Тэсо Инвестмэнт групп ШУТИС-ийн төв номын сангийн суралцах орчныг сайжруулахад 46 сая гаруй төгрөгийн хөрөнгө оруулалт хийлээ
© 2005- Монгол Улсын Шинжлэх Ухаан Технологийн Их Сургууль, Мэдээллийн технологийн төв
